شاید این جمله را شنیده باشید:

اگر مشکل تخمدان داری، نباید ورزش سنگین کنی؛ یوگا و پیلاتس بهترند.

اما آیا واقعاً TRX، تمرینات فانکشنال یا کراس‌فیت برای سلامت هورمونی زنان مضر هستند؟

پاسخ کوتاه: نه، به‌صورت کلی چنین چیزی درست نیست.

نوع ورزش به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که یک زن دچار اختلال قاعدگی شود یا نه. در واقع، برای زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، ورزش منظم یکی از بخش‌های مهم سبک زندگی سالم است و شواهد فعلی نشان نمی‌دهند که یک نوع خاص از ورزش، مثل یوگا یا پیلاتس، به‌طور کلی از تمرینات مقاومتی یا تمرینات هوازی بهتر باشد.

پس چرا بعضی زنان بعد از شروع تمرین شدید دچار بی‌نظمی قاعدگی می‌شوند؟

یکی از مهم‌ترین مسائلی که باید در این شرایط بررسی شود، کافی بودن انرژی دریافتی بدن نسبت به میزان مصرف انرژی است.

برای مثال، فردی را تصور کنید که:

تمرینات شدید و مکرر انجام می‌دهد؛
هم‌زمان رژیم غذایی محدودکننده دارد؛
در مدت کوتاهی وزن زیادی کم کرده است؛
کالری و مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کند؛
خواب و ریکاوری مناسبی ندارد؛
یا تحت استرس شدید قرار دارد.

در چنین شرایطی، بدن ممکن است انرژی کافی برای تمام عملکردهای خود نداشته باشد و عملکرد محور هورمونی مرتبط با تولیدمثل تحت تأثیر قرار بگیرد. نتیجه می‌تواند به شکل طولانی شدن فاصله بین پریودها، بی‌نظمی قاعدگی یا حتی قطع قاعدگی ظاهر شود.

این وضعیت در پزشکی با اختلالات مرتبط با کمبود انرژی و در برخی ورزشکاران با مفهوم Female Athlete Triad شناخته می‌شود.

بنابراین مسئله لزوماً این نیست که:

TRX بد است.

ممکن است مسئله این باشد که:

شدت و حجم تمرین + تغذیه ناکافی + ریکاوری ناکافی = فشار بیش از ظرفیت فعلی بدن

آیا تمرین مقاومتی باعث افزایش «هورمون مردانه» در زنان می‌شود؟

تمرینات مقاومتی و شدید می‌توانند باعث تغییرات کوتاه‌مدت در برخی هورمون‌ها شوند، اما این موضوع با افزایش پایدار و غیرطبیعی تستوسترون یکی نیست.

به همین دلیل، نمی‌توان گفت:

«چون TRX یا CrossFit تمرین سنگینی هستند، پس تستوسترون زن را بالا می‌برند و باعث اختلال تخمدان می‌شوند.»

این نتیجه‌گیری بیش از حد ساده‌سازی شده است.

در زنان مبتلا به PCOS نیز مسئله اصلی، وجود یک اختلال هورمونی و متابولیک پیچیده است و شواهد فعلی از این ایده حمایت نمی‌کنند که باید به‌طور کلی تمرین مقاومتی یا تمرینات شدید را کنار گذاشت. راهنمای بین‌المللی PCOS حتی تأکید می‌کند که شواهد کافی برای برتری یک نوع یا شدت خاص ورزش نسبت به دیگری وجود ندارد.

پس یوگا و پیلاتس بهترند؟

نه لزوماً.

یوگا و پیلاتس می‌توانند انتخاب‌های بسیار خوبی باشند؛ مخصوصاً برای انعطاف‌پذیری، کنترل بدن، آرام‌سازی و کاهش استرس.

اما این به معنی آن نیست که برای فردی با PCOS یا مشکلات قاعدگی، TRX یا تمرین مقاومتی ممنوع است.

انتخاب نوع و شدت ورزش باید بر اساس شرایط فرد انجام شود؛ از جمله:

علت اختلال قاعدگی
وضعیت تغذیه
تغییرات وزن
میزان چربی بدن
حجم و شدت تمرین
کیفیت خواب و ریکاوری
سطح استرس
وضعیت هورمونی
و سایر بیماری‌های زمینه‌ای

اگر پریودم عقب افتاد، ورزش را قطع کنم؟

نه لزوماً.

اگر قاعدگی شما برای مدت قابل توجهی متوقف شده یا چرخه‌ها به‌طور واضح نامنظم شده‌اند، بهتر است به جای اینکه خودسرانه ورزش را قطع کنید یا فقط به ورزش سبک روی بیاورید، علت اصلی را پیدا کنید.

قطع قاعدگی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله بارداری، PCOS، تغییر وزن، کاهش وزن سریع، مشکلات تیروئید، استرس، بعضی داروها و اختلالات مرتبط با عملکرد تخمدان یا محور هورمونی.

اگر علت، کمبود انرژی و فشار بیش از حد تمرین باشد، ممکن است لازم باشد برای مدتی حجم یا شدت تمرین کاهش پیدا کند و در کنار آن تغذیه و ریکاوری اصلاح شود.

اما اگر علت مثلاً PCOS باشد، رویکرد درمانی می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.

یک نکته مهم

اگر پریود شما برای مدت طولانی قطع شده است، آن را صرفاً به «ورزش زیاد» نسبت ندهید.

قطع قاعدگی می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد و در صورت ادامه‌دار شدن، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. حتی قطع قاعدگی در زنان فعال می‌تواند با کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر مشکلات استخوانی همراه باشد.

جمع‌بندی

TRX، Functional Training و CrossFit ذاتاً برای تخمدان مضر نیستند.

برای زنان مبتلا به PCOS نیز شواهد فعلی نشان نمی‌دهد که باید به‌طور کلی تمرینات مقاومتی یا شدید را کنار گذاشت و فقط به یوگا و پیلاتس پرداخت.

اما اگر یک زن در کنار تمرین شدید، دچار کاهش وزن، تغذیه ناکافی، استرس یا ریکاوری نامناسب باشد، ممکن است بدن وارد وضعیت کمبود انرژی شود و عملکرد قاعدگی تحت تأثیر قرار بگیرد.

پس سؤال درست این نیست:

«آیا TRX برای تخمدان بد است؟»

بلکه بهتر است بپرسیم:

«آیا میزان تمرین، تغذیه و ریکاوری این فرد با نیازهای بدنش متناسب است؟ و علت اختلال قاعدگی او چیست؟»

و در نهایت، اگر پزشک بر اساس آزمایش‌ها و شرایط اختصاصی فرد توصیه کرده است که موقتاً شدت تمرین کاهش پیدا کند، آن توصیه برای همان فرد می‌تواند کاملاً منطقی باشد؛ اما نمی‌توان آن را به همه زنان مبتلا به مشکلات تخمدان تعمیم داد.